BENBOU oyununu oynarken sayı kartlarının üzerindeki noktaları fark ettiniz mi? Belki de çocuklardan biri “Bu noktalar ne işe yarıyor?” diye sordu. İşte tam da bu soru, oyunu tasarlarken hayal ettiğimiz o özel farkındalık anlarından biri!
Görmeyen Gözlerle Oynamak Mümkün mü?
Her çocuğun oyun oynama hakkı var. Ancak her çocuk aynı şekilde görmüyor, işitmiyor, hareket etmiyor. BENBOU bu çeşitliliği gözeterek tasarlandı. Sayı kartlarının üzerinde yer alan Braille alfabesi, görme engelli bireylerin okuyabilmesi için geliştirilmiş bir yazı sistemidir. Her harf ya da sayı, altı noktalı bir düzende gösterilir. Kabartmalı baskılarla, parmak uçlarıyla hissedilerek okunur.
BENBOU açık kaynak olarak sunulduğu için üzerinde fiziksel kabartmalar bulunmuyor ama Braille noktaları, hem farkındalık yaratmak hem de istersek erişilebilir bir tasarıma nasıl geçebileceğimizi göstermek amacıyla yerleştirildi.
Oyunla Öğrenilen Empati
BENBOU’yu oynayan bir çocuk bu noktaları fark ettiğinde, belki ilk kez görme engelli bir bireyin dünyasına dair bir kapı aralanır. “Bunlar neden var?” diye sorduğunda, siz de o küçük merakla başlayan büyük bir konuşmaya adım atarsınız. İşte bu yüzden, oyun sadece eğlence değil; öğrenme, empati ve toplumsal farkındalık için de güçlü bir araçtır.
Oyunla Toplumsal Dahil Olma
Kartlar üzerindeki geometrik şekiller ve sayılar, Braille yazıcı veya kabartma araçlarıyla özel olarak üretildiğinde görme engelli bireyler de BENBOU’yu oynayabilir. Bu sayede herkes için erişilebilir bir oyun ortamı yaratmak mümkün olur.
Oyunu oynarken Braille alfabesi hakkında konuşmak, çocuklara şu mesajı verir:
“Herkes farklı öğrenebilir, farklı görebilir ama birlikte oynayabiliriz.”
Çocuklar için bu çok güçlü bir mesajdır. Çünkü farkındalık, çoğu zaman küçük bir soruyla başlar.
Braille Hakkında Düşünmeye Yönlendiren Sorular
Bu amaç doğrultusunda, aşağıdaki sorular üzerinden çocuklarla Braille alfabesi ve erişilebilirlik üzerine sohbet edebilir, oyun oynarken birlikte düşünebilirsiniz:
- Görme engelli bir arkadaşınla bu oyunu oynamak isteseydin, neleri değiştirirdin?
- Sence sadece görmek mi oyun oynamayı kolaylaştırır? Başka hangi duyularını kullanabilirsin?
- Gözlerini kapatıp oyunu oynamayı deneseydin, hangi zorlukları yaşardın?
- Bir oyunda herkesin eşit katılımı için neler önemli olurdu?
- Sence herkes için erişilebilir bir oyun yaratmak mümkün mü? Nasıl?
- Görme engelliler için oyun kartları nasıl tasarlanabilir?
- Kartların üzerinde kabartmalar olsaydı, neler olmalıydı?
- Farklı dokularda şekiller olsaydı, hangilerini kolayca tanıyabilirdin?
- Birinin gözlerini kapatıp bir nesneyi tarif ettin mi, tanıtmaya çalıştın mı? Neler hissettin?
- Ellerini kullanarak yazı okumayı hayal edebiliyor musun?
- Kendi dokunsal alfabenizi oluşturacak olsaydın, nasıl bir sistem kurardın?
- Braille alfabesini duydun mu? Sence nasıl bir yapısı vardır?
- Braille yazılı bir kutu oyunu deneyimi nasıl olurdu?
- Braille alfabesini öğrenmek ister miydin?
Unutma, oyun oynarken bile dünyayı değiştirebiliriz!
Braille Alfabesine Daha Yakından Bakalım
Braille alfabesinde neden 6 nokta kullanılıyor?
1’den 6’ya kadar olan noktaların açık veya kapalı (kabartılı/boş) durumlarına göre 64 farklı kombinasyon mümkündür. Ancak, tüm noktaların boş olduğu durum sembol sayılmaz, bu nedenle geçerli 63 farklı kombinasyon vardır. Bu çeşitlilik, bir alfabe, rakamlar ve işaretler için yeterli olup, parmak ucunun algılayabileceği en küçük alanda maksimum bilgiyi sunar.
6 noktalı gösterimin 63 kombinasyonu: ⠁ ⠂ ⠃ ⠄ ⠅ ⠆ ⠇ ⠈ ⠉ ⠊ ⠋ ⠌ ⠍ ⠎ ⠏ ⠐ ⠑ ⠒ ⠓ ⠔ ⠕ ⠖ ⠗ ⠘ ⠙ ⠚ ⠛ ⠜ ⠝ ⠞ ⠟ ⠠ ⠡ ⠢ ⠣ ⠤ ⠥ ⠦ ⠧ ⠨ ⠩ ⠪ ⠫ ⠬ ⠭ ⠮ ⠯ ⠰ ⠱ ⠲ ⠳ ⠴ ⠵ ⠶ ⠷ ⠸ ⠹ ⠺ ⠻ ⠼ ⠽ ⠾ ⠿
Braille’de noktaların sıralaması ve numaralandırması standarttır:
1 4
2 5
3 6
Braille Unicode (⠿ şeklinde) Gösterimiyle Türkçe Harfler, Sayılar, Bazı Noktalama İşaretleri : Tabloda harflerin Unicode gösteriminin yanında, parantez içlerinde, noktaların karşılık geldiği numaralar da yer almaktadır.
| Harfler | Sayılar | Noktalama İşaretleri | ||
| A → ⠁(1) | I → ⠔(3,5) | R → ⠗(1,2,3,5) | 1 → ⠼⠁ | , (virgül) → ⠂ |
| B → ⠃(1,2) | İ → ⠊(2,4) | S → ⠎(2,3,4) | 2 → ⠼⠃ | . (nokta) → ⠲ |
| C → ⠉(1,4) | J → ⠚(2,4,5) | Ş → ⠩(1,4,5) | 3 → ⠼⠉ | ? (soru işareti) → ⠦ |
| Ç → ⠡(1,6) | K → ⠅(1,3) | T → ⠞(2,3,4,5) | 4 → ⠼⠙ | ! (ünlem işareti) → ⠖ |
| D → ⠙(1,4,5) | L → ⠇(1,2,3) | U → ⠥(1,3,6) | 5 → ⠼⠑ | ” (tırnak aç/kapa) → ⠦ /⠴ |
| E → ⠑(1,5) | M → ⠍(1,3,4) | Ü → ⠳(1,2,5,6) | 6 → ⠼⠋ | : (iki nokta) → ⠒ |
| F → ⠋(1,2,4) | N → ⠝(1,3,4,5) | V → ⠧(1,2,3,6) | 7 → ⠼⠛ | ; (noktalı virgül) → ⠆ |
| G → ⠛(1,2,4,5) | O → ⠕(1,3,5) | Y → ⠽(1,3,4,5,6) | 8 → ⠼⠓ | – (kısa çizgi) → ⠤ |
| Ğ → ⠣(1,2,6) | Ö → ⠪(2,4,6) | Z → ⠵(1,3,5,6) | 9 → ⠼⠊ | ‘ (kesme işareti) → ⠄ |
| H → ⠓(1,2,5) | P → ⠏(1,2,3,4) | 0 → ⠼⠚ | ( (parantez aç/kapa) → ⠶ / ⠶ | |
Braille alfabesinde, sayı gösterimlerinin başına sayı işareti (⠼) konması çoğu zaman zorunludur, çünkü Braille’de harfler ve rakamlar aynı hücrelerle gösterilir. Ancak sayı işaretini takip eden bir metin yoksa ya da tamamen matematiksel ifadeler içeriyorsa kullanılması zorunlu değildir. BENBOU sayı kartları üzerinde de sayı işareti (⠼) bulunmaz.
Neden Braille Hâlâ Çok Önemli?
Günümüzde sesli kitaplar, ekran okuyucular, yapay zekâ teknolojileri gelişse de, Braille okuryazarlığı hâlâ bağımsızlık, özgüven ve tam erişim için çok kritik bir rol oynuyor. Görme engelli bireylerin yazılı bilgiyi doğrudan kendi başlarına deneyimlemeleri, onların bilgiye aktif ve özgür bir şekilde ulaşabilmelerini sağlıyor. Her bireyin Braille hakkında temel bir bilgiye sahip olması da, daha kapsayıcı bir toplumun inşasında küçük ama çok değerli bir adım.
Görme engelli bireylerin bağımsız okuyabilmesi, öğrenebilmesi, katılım sağlayabilmesi için Braille bir zorunluluk, hatta bir özgürlüktür.
Masa oyunlarında da aynı ilke geçerlidir: Bir oyunda yer alan bilgi sadece görsel sembollerle aktarılıyorsa, bu, birçok bireyin oyun deneyimine dahil olamaması anlamına gelir. Oysa dokunsal (kabartmalı) tasarımlar, Braille semboller ya da sesli rehberler eklenerek herkesin bu keyifli dünyaya adım atması sağlanabilir.
Küçük dokunuşlar, büyük farklılıklar yaratır.
BENBOU’daki bu noktalar sadece “birlikte oynayabiliriz” demez, kalplere farkındalık tohumları da eker.
Çocuklar büyüyüp meslek sahibi olduklarında, tasarladıkları her şeyde bu tohumları yeşertmeleri için bir çağrıda bulunur, adeta geleceğe fısıldar. Görmeyeni gözeten, duymayanı duyan, herkesin kendini ait hissedebileceği bir dünya oyunla başlayabilir.
